سند راهبردی توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور

منتشر شده در یکشنبه،۲۶ خرداد ۱۳۹۸

وَیَوْمَ نَبْعَثُ فِی کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیدًا عَلَیْهِم مِّنْ أَنفُسِهِمْ وَجِئْنَا بِکَ شَهِیدًا عَلَی هَؤُلَاءِ وَنَزَّلْنَا

عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِّکُلِّ شَیْءٍ وَهُدًی وَرَحْمَةً وَبُشْرَی لِلْمُسْلِمِینَ (سوره نحل، آیه ۸۹)

هان ای حوزه­ های علمیه و دانشگاه­ های اهل تحقیق! بپاخیزید و قرآن کریم را از شرّ جاهلان مُتنسِّک و عالمان متهتّک که از روی علم و عمد به قرآن و اسلام تاخته و می‌تازند، نجات دهید. ... و شما ای فرزندان برومند اسلام! حوزه­ ها و دانشگاه ­ها

را از توجه به شئونات قرآن و ابعاد بسیار مختلف آن بیدار کنید. تدریس قرآن در هر رشته­ ای از آن را مَحطّ نظر و مقصد اعلای خود قرار دهید. (صحیفه امام خمینی (ره)، ج ۲۰، ص ۹۳)

ریشه و پایه و اساس علوم انسانی را در قرآن باید پیدا کرد. یکی از بخش ­های مهم پژوهش قرآنی این است. باید در زمینه‌های گوناگون به نکات و دقائق قرآن توجه کرد و مبانی علوم انسانی را در قرآن کریم جستجو کرد و پیدا کرد. این یک کار بسیار اساسی و مهمی است. اگر این شد، آن‌وقت متفکرین و پژوهندگان و صاحب‌نظران در علوم مختلف انسانی می­توانند بر این پایه و بر این اساس بناهای رفیعی را بنا کنند. البته آن‌وقت می‌توانند از پیشرفت­ های دیگران، غربی­ ها و کسانی که در علوم انسانی پیشرفت داشتند، استفاده هم بکنند، لکن مبنا باید مبنای قرآنی باشد. (بیانات مقام معظم رهبری مد ظله العالی در دیدار بانون قرآن‌پژوه در تاریخ ۱۳۸۸/۷/۲۸)

 با توکل بر پروردگار متعال و با عزم ملی برای نیل به جامعه متمسّک به قرآن و عترت (ع)، زمینه­ سازی تلفیق فرهنگ حوزه و دانشگاه با محوریت قرآن و عترت (ع) و استخراج علوم از قرآن مبتنی بر تبیین اهل بیت علیهم‌السلام و به منظور تحقق اهداف، سیاست­ ها و راهبردهای منشور توسعه فرهنگ قرآنی در حوزه تولید دانش و تربیت نیروی انسانی، اجرایی‌سازی ماده ۴ قانون برنامه پنجم توسعه کشور و جزء جیم ماده ۳۷ قانون احکام دائمی برنامه‌­های توسعه کشور و پشتیبانی از مواد و بندهای مرتبط در نقشه جامع علمی کشور، نقشه مهندسی فرهنگی، سند راهبردی کشور در امور نخبگان و سند دانشگاه اسلامی، شورای توسعه فرهنگ قرآنی در جلسات ۳۵ و ۴۳ مورخ ۱۳۹۵/۱۰/۰۴ و ۱۳۹۷/۱۰/۱۵ شورای توسعه فرهنگ قرآنی، «سند راهبردی توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور» (مصوب جلسه ۲۶ مورخ ۱۳۹۷/۲/۸ کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور ) را به شرح زیر به تصویب رساند:

چشم‌انداز افق ۱۴۰۴: شکل‌گیری جنبش علمی قرآنی در زمینه تربیت نیروی انسانی و تولید دانش در

حوزه­های مختلف الهیات و معارف اسلامی، علوم انسانی و هنر در راستای تأمین نیازهای نظام توسعه فرهنگ قرآنی

اصول حاکم

۱. محوریت نص قرآن و تبیین پیامبر (ص) و اهل­بیت (ع) در پژوهش و آموزش عالی قرآنی

۲. مسئله­ محوری نظام پژوهش و آموزش عالی قرآنی در جهت رفع نیازهای جامعه

۳ . تعامل سازنده کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور با سایر نهادهای سیاستگذار علوم اسلامی، انسانی و هنر  

۴. پرهیز از تصدی­گری دبیرخانه کمیسیون در اجرای اقدامات سند و بهره­مندی حداکثری از ظرفیت­ دانشگاه­ها و حوزه­های علمیه

۵ . اعمال سیاست‌ها و اجرای تصمیمات از طریق ساختارهای رسمی آموزش عالی و پژوهش کشور

 اهداف

۱. تحقق شایستگی­ های لازم در فراگیران دوره‌های رسمی و غیررسمی قرآنی برای انجام فعالیت­ های قرآنی و جهت دهی به فعالیت‌های علمی و پژوهشی این دوره­ ها برای تأمین نیازهای جامعه بر اساس آموزه‌های قرآنی

۲. قرآن محور شدن دروس اولویت‌دار در رشته های الهیات و معارف اسلامی و ادبیات عرب و جهت­ دهی به فعالیت‌های علمی و پژوهشی این دوره­ ها برای تأمین نیازهای جامعه بر اساس آموزه‌های قرآنی

۳. جاری‌سازی آموزه­ های قرآنی در برنامه های درسی رشته‌های علوم انسانی و هنر و جهت­دهی به فعالیت‌های علمی و پژوهشی این دوره ­ها برای تأمین نیازهای جامعه بر اساس آموزه‌های قرآنی

راهبردها و اقدامات ملّی

راهبرد ملی۱: استقرار و ارتقای نظام سیاست گذاری، هماهنگی، نظارت و ارزیابی پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور

اقدام­ های ملی:

۱. اصلاح و بهینه ­سازی ساختار و فرایندهای مرکز هماهنگی و توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور و بسترسازی حقوقی و انگیزشی برای تأمین و ارتقای مستمر نیروی انسانی مرکز جهت ایفای نقش راهبری اجرای سند

۲ . طراحی نظام تصمیم­ سازی مشارکتی در جهت بهره­ گیری از نظرات علمی و تجربی صاحب­ نظران

۳. طراحی سازوکارهای برنامه‌ریزی و بودجه­ریزی عملیاتی و نظارت بر اجرای سند در دبیرخانه کمیسیون

۴. طراحی و استقرار نظام ارزیابی، سطح ­بندی و رتبه­ بندی مراکز و گروه ­های پژوهشی و آموزش عالی قرآنی و دستگاه‌های عضو شورای توسعه فرهنگ قرآنی با مشارکت دانشگاه و حوزه

۵ . بازطراحی ضوابط برنامه‌ریزی و گسترش آموزش عالی قرآنی منطبق با نیازهای نظام توسعه فرهنگ قرآنی

۶ . طراحی و پیاده­ سازی سازوکارهای گسترش فرهنگ وقف و خیریه و مشارکت مردمی در توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی با اولویت آموزش عالی غیررسمی و پژوهش­ های کاربردی

۷. تدوین و ارائه پیشنهادهای قانونی جهت ایجاد امتیازهای ویژه در قوانین و مقررات پژوهش و آموزش عالی کشور در راستای حمایت از اقدامات تأمین‌کننده نیازهای توسعه فرهنگ قرآنی

۸ . طراحی و اجرای برنامه معرفی و ترویج سند و اقدامات آن در سطوح تخصصی و عمومی

۹ . استقرار شبکه نظارت اجتماعی خبرگان حوزوی و دانشگاهی نسبت به فعالیت‌های نظام پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور

 راهبرد ملی ۲: طراحی و ارتقای برنامه­­های درسی قرآنی نظام آموزش عالی دانشگاهی و حوزوی

اقدام ­های ملی:

۱. نیازسنجی، طراحی و به ­روزرسانی رشته­ های قرآنی دانشگاهی و حوزوی در مقاطع مختلف متناسب با نیازهای نظام توسعه فرهنگ قرآنی با جلب مشارکت حداکثری گروه ­ها و اساتید صاحب نظر و اجرای آن

۲. حمایت از تأسیس انجمن علمی مشاغل قرآنی و سایر تشکل­ های مورد نیاز در پژوهش و آموزش عالی قرآنی و طراحی سازوکارهای اثرگذاری آن­ها در برنامه­ های درسی آموزش عالی رسمی و غیررسمی و سایر بخش ­های مقتضی

۳. حمایت از گروه ­های آموزشی رشته­ های الهیات و ادبیات عرب، علوم انسانی و هنر برای بازنگری، تدوین و اجرای برنامه‌ها و واحدهای درسی چندرشته‌ای و بین رشته­ ای قرآنی

۴. استانداردسازی و ارتقای برنامه­ های درسی آموزش­ عالی غیررسمی قرآنی با حمایت و همکاری کمیسیون­ های شورای توسعه فرهنگ قرآنی

راهبرد ملی۳: ارتقای نظام شناسایی، جذب، هدایت و توانمندسازی سرمایه­ انسانی نظام­ پژوهش ­وآموزش­ عالی­قرآنی

اقدام­ های ملی:

۱. طراحی و اجرای برنامه­ ها و دوره­ های مجازی دانش‌افزایی و کسب مهارت­ های پژوهشی قرآنی

۲. طراحی و تصویب سازوکارهای تحصیل همزمان دانشجویان رشته‌های مختلف در رشته­ های قرآنی با اولویت مقطع کارشناسی

۳. طراحی و تصویب سازوکارهای تحصیل در دوره ­های فشرده رشته‌های مختلف برای استادان و دانشجویان رشته‌های قرآنی

۴. طراحی و برگزاری جشنواره‌های دوره‌ای نقد و مناظره دانشجویی در موضوعات علمی توسعه فرهنگ قرآنی

۵ . هدایت ظرفیت­ های فعال دانشجویی در حوزه قرآن و عترت به سمت فعالیت‌های آموزش عالی و پژوهش قرآنی

۶.طراحی و اجرای برنامه‌های فرهنگ‌سازی قرآنی در جامعه دانشگاهی و حوزوی کشور

۷. شناسایی نخبگان و نهادهای قرآنی دانشگاهی و حوزوی جهان و ایجاد و تقویت شبکه همکاری آنان از طریق تعریف و اجرای دوره‌های آموزشی و طرح‌های پژوهشی مشترک، تبادل استاد، دانشجو وطلبه درقالب طرح جامع تعاملات­ علمی­ بین‌المللی قرآنی

راهبرد ملی ۴: توسعه مطالعات و رویدادهای علمی و پژوهشی تأمین‌کننده دانش فرهنگ­سازی و نظام‌سازی قرآنی

اقدام­های ملی:

۱. تعیین و اعلام اولویت‌های پژوهشی نظام توسعه فرهنگ قرآنی به صورت دوره­ای با مشارکت صاحب­ نظران، دستگاه‌ها و گروه ­های ذی­ربط

۲. اجرای «شیوه ­نامه حمایت از پایان­ نامه­ ها و رساله­ های قرآنی دانشجویان و طلاب» و ترویج موارد برتر

۳. طراحی الگوی ساماندهی، ارتقا و ارزشیابی نیازمحور مقالات، نشریات و رویدادهای علمی قرآنی و حمایت از اجرای آن

۴. حمایت از گروه­ ها و انجمن­ های علمی رشته­ های مختلف دانشگاهی و حوزوی جهت برگزاری رویدادهای علمی قرآنی (سخنرانی­، نشست، مناظره‏، همایش‌، کرسی­ های نقد و بررسی و نظریه­ پردازی)

۵ . تعریف و اجرای طرح­ های مشترک پژوهشی قرآنی میان پژوهش گران داخلی و خارجی به ویژه کشورهای جهان اسلام

۶ . طراحی و اجرای جایزه منشور توسعه فرهنگ قرآنی در حوزه پژوهش و آموزش عالی

۷ . فعال‌سازی ظرفیت جشنواره ­های علمی مختلف در حمایت از پژوهش ­های میان­ رشته­ ای قرآنی

۸ . اجرای «آیین­ نامه حمایت از تعاملات علمی بین­ المللی قرآنی»

۹. حمایت از پژوهش‌های قرآنی در راستای ارتقای قرآن‌محور نظام‌های تبلیغات دینی و تعلیم و تربیت

راهبرد ملی ۵: توسعه فضا، تجهیزات و فناوری‌های موردنیاز توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی

اقدام­ های ملی:

۱. حمایت از توسعه کیفی و به ­روزرسانی مأموریت گروه ­ها، مؤسسات پژوهشی و آموزش عالی قرآنی متناسب با ظرفیت‌های موجود و نیازهای نظام توسعه فرهنگ قرآنی

۲. حمایت از افراد و گروه ­های مستعد جهت تأسیس مراکز رشد، کارورزی، پارک­ های علم و فناوری و مؤسسات دانش‌بنیان در جهت تولید آثار و محصولات قرآنی

۳. راه‌اندازی سامانه جامع نظام پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور با زیرسامانه‌های لازم برای اجرای اقدامات سند

چارچوب نهادی و الزامات اجرایی سند

۱ . مسئولیت سیاست‌گذاری کلان و ارزیابی و نظارت راهبردی بر اجرای سند و تصویب اقدامات جدید پیشنهادی کمیسیون بر عهده شورای توسعه فرهنگ قرآنی است.

۲ . مسئولیت برنامهریزی و هماهنگی، نظارت و ارزیابی عملیات و تدوین و تصویب سیاست­ های اجرایی، بر عهده کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور است.

۳ . کارگروه ­های تخصصی کمیسیون مسئولیت نظارت و ارزیابی برنامه‌های اجراشده توسط دستگاه‌های اجرایی را در چارچوب این سند برعهده دارند و دستگاه‌های مشارکت کننده موظفند در دوره‌های یک ساله، نتایج حاصل از اجرای برنامه‌ها را به کمیسیون گزارش کنند.

۴ . کلیه دستگاه ­های دولتی و نهادهای عمومی‏ و همچنین مؤسسات و نهادهای مردمی مورد حمایت، موظف به همکاری با دبیرخانه کمیسیون تخصصی در اجرای سند می­ باشند.

۵ . مرکز هماهنگی و توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی به عنوان دبیرخانه کمیسیون موظف است پس از تصویب سند، با تشکیل کمیته راهبری اجرای سند، جزئیات اقدام ­های ملی منتخب را به تدریج در قالب شناسنامه اقدام شامل: تعیین دستگاه­ های همکار، افق زمانی، اهداف کمّی، شاخص ­های عملکردی، الزامات و سایر توضیحات مورد نیاز اقدام، با همکاری دستگاه­های مربوط تدوین کند. شناسنامه­ های اقدام پس از تصویب در کمیسیون، با امضای رئیس کمیسیون، به دستگاه ­های ذی­ربط ابلاغ می­ شود.

۶. مسئولیت بررسی برنامه­ های حوزه پژوهش و آموزش عالی قرآنی دستگاه ­ها و نهادهای مختلف دولتی‏، عمومی و مردمی برای استفاده از اعتبارات اجرای منشور توسعه فرهنگ قرآنی و نظارت عام و مرحله­ای بر اجرای آن، بر عهده کمیسیون است.

۷. کمیسیون موظف است گزارش سالانه وضعیت پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور را به شورای توسعه فرهنگ قرآنی ارائه نماید.

۸ . کلیه اقدامات مربوط به اجرای سند در حوزه‌های علمیه با مدیریت و نظارت شورای هماهنگی و گسترش فعالیت‌های قرآنی حوزه­های علمیه در چارچوب مصوبات کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور انجام می­ شود.

۹. به منظور تحقق اهداف مصوب آموزش عمومی قرآن کشور در جامعه دانشگاهی و حوزوی و فضاسازی فرهنگی برای انس با قرآن و تدبر در آن، اقدامات فرهنگ‌سازی قرآنی و شناسنامه اقدامات مربوطه بر اساس سند راهبردی توسعه آموزش عمومی قرآن و سند راهبردی توسعه فعالیت­ های تبلیغی ترویجی قرآنی کشور و با هماهنگی و تأمین اعتبار کمیسیون­ های مربوطه، در شورای هماهنگی فعالیت‌های قرآنی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی (موضوع مصوبه جلسه ۵۷۵ مورخ ۱۳۸۴/۱۰/۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی) و شورای هماهنگی و گسترش فعالیت­ های قرآنی حوزه­ های علمیه تصویب و توسط نهادهای دانشگاهی و حوزوی اجرا می­ شود.

٭٭٭

سند راهبردی توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور (مصوب جلسه ۲۶ کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآنی کشور مورخ ۱۳۹۷/۲/۸ ) مشتمل بر ۵ اصل، ۳ هدف، ۵ راهبرد و ۳۲ اقدام ملی در جلسات ۳۵ و ۴۳ مورخ ۱۳۹۵/۱۰/۰۴ و ۱۳۹۷/۱۰/۱۵ شورای توسعه فرهنگ قرآنی، به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم‌الاجرا است. سند در پایان سال سوم اجرا، با توجه به بازخوردها و اقتضائات اجرا و نیازهای جدید، بازنگری خواهد شد.